Doping, bir ana malzemenin bileşimini ve bununla birlikte malzemenin özelliklerini değiştirmek için yabancı bir elementin eklenmesi anlamına gelir. Doping konsantrasyonu her zaman seçilen bazın içeriğinin bir kısmını ölçer ve bazın seçimi belirlenmeye değer ilk şeydir.
A1−xMxB gibi bir formülde x, genel atomlardan ziyade A/M alt örgüsündeki yerleri sayar: x = 0,05, M'nin malzemedeki her atomun %5'inde değil, bu bölgelerin %5'inde bulunduğu anlamına gelir. Kütle oranı, tüm atomlar üzerindeki atomik yüzde ve konum fraksiyonunun her biri farklı bir şeye bölünür, dolayısıyla aynı sayı oldukça farklı bileşimleri temsil edebilir.
Bir formülasyondaki nominal rakam, gerçekte konağın içinde biten şey olarak da okunmamalıdır. İşleme sırasında elementler kaybolur veya ikinci aşama olarak çökelirler. Nominal bileşimi Te0.98M0.02 (M = As, Sb, Bi) olan bir seride atom prob tomografisi, Te matrisinde ortalama çözünen madde içeriğini yalnızca %0.06, 0.03 ve 0.09 olarak buldu; eklenen elementin çoğu karşılık gelen tellür çökeltilerinde bulunuyordu.
Şekil 1. Nominal bileşim Te0.98M0.02 (M = As, Sb, Bi) numunelerinde fazlar, element dağılımı ve matris atom prob analizi.
Böyle bir sistemde yüke daha fazla yükleme yapmak, matristeki çözünen maddeyi orantılı olarak yükseltmek yerine çoğunlukla ikinci fazı büyütebilir. İkinci aşamanın ne yapacağı, kendi özelliklerine ve matrisi nasıl karşıladığına bağlıdır: Yukarıdaki Te sisteminde, tellür çökeltilerini taşıyan bölgeler daha iletken olanlardı, dolayısıyla kazanç tamamen Te kafesindeki ikamesel katkıya atfedilemez. Sınırlı katı çözünürlük ve daha iyi kompozit performansı aynı zamanda doğru olabilir.
Element kafese girdiğinde bile kimyasal içerik ve elektriksel olarak aktif içerik ayrı miktarlarda kalır. Donörler elektronları iletim bandına verir; alıcılar değerlik bandından elektronları alır ve geride delikler bırakır. Tamamen iyonize olup olmadıkları ve telafi edici kusurlar oluşturup oluşturmadıkları, gerçekte kaç tane serbest taşıyıcının var olduğuna karar verir. Bu nedenle atomik yüzdelik doping seviyesi ve cm-3 cinsinden belirtilen taşıyıcı konsantrasyonu farklı birimlerdedir ve hatta formülasyon değiştikçe zıt yönlerde bile eğilim gösterebilir.
Yalnızca elektronları, delikleri ve tek yüklü donörleri ve alıcıları sayın ve yük nötrlüğü n + NA− = p + ND+ gerektirir; burada n ve p, serbest elektron ve delik konsantrasyonlarıdır ve NA− ve ND+, iyonize alıcı ve donör konsantrasyonlarıdır. Bir katkı atomu, ancak iyonizasyon ve telafi muhasebesi tamamlandıktan sonra ekstra bir taşıyıcıya dönüşür.
Tazminat, karşıt işaretin hangi kusurlarının katkıda bulunduğunu iptal eder. Diyelim ki bir alıcı, delikleri tercih eder, ancak yanına gelen bir verici bu kazancın bir kısmını iptal eder ve bazı katkı atomları da yerel yapıyı bozar ve diğer elektriksel karakterde kusurlar yaratır. Ne kadar çok dopant girerse, serbest taşıyıcıların getirisi o kadar küçük olabilir.
As katkılı CdTe tek kristalleri üzerinde yapılan bir çalışmada, her iki kristal türü de çok düşük katkı aktivasyonu gösterdi; bunlardan birinde %1-3 civarında. Kusur spektroskopisini birinci prensip hesaplamalarıyla eşleştiren yazarlar, ana telafiyi AX merkezi adı verilen donör benzeri bir kusura bağladılar: kafes, orijinal alıcının etrafında büyük ölçüde gevşer ve onu iptal edebilecek bir konfigürasyon oluşturur. Bu, As katkılı CdTe için bir sınıf olarak sabit bir aktivasyon oranı değil, bu kristaller ve büyüme koşulları için bir açıklamadır.
Taşıyıcılar bollaştığında iletkenliğe de hareketlilik girer. Elektron ağırlıklı bir malzeme için σ ≈ neμ, e temel yük ve μ hareketlilik ile. Doping, yüklü merkezlere ve yerel yapısal düzensizliğe neden olur; bunların her ikisi de saçılmayı güçlendirir ve μ'yi aşağı çeker; n'deki artış μ'deki düşüşü karşılamıyorsa, σ'nun yükselişi tamamen durur. Tazminat, kaç taşıyıcının taşımaya hazır olduğunu belirler; saçılma ne kadar iyi sürüklendiklerini belirler.
İyonik iletkenler de kaç tane kusur olduğu ve ne kadar kolay hareket ettikleri arasında aynı çekişmeyle karşı karşıyadır. CeO2'de Gd3+'nın Ce4+'nın yerini aldığı ve oksijen boşluklarının tek telafi olduğu durumlarda, her iki Gd iyonu bir oksijen boşluğu getirir. Boşluk, komşu oksijen iyonlarının atlayabileceği bir yer sağlar; dolayısıyla daha fazla boşluk, daha fazla göç şansı anlamına gelir; ancak yine de her sıçramanın yerel bir engeli aşması gerekir.
Daha yüksek konsantrasyonlarda katkı iyonları ile oksijen boşlukları arasındaki ilişki artık göz ardı edilemez ve boşluklar da birbirini hisseder. Bazı sahalar boş kontenjanları daha kolay doldururken, bu sahalardan ayrılmak daha fazla enerjiye mal oluyor. Bu nedenle, toplam boş pozisyon sayısının daha fazla olması, birim zaman başına daha fazla uzun menzilli geçişi garanti etmez: kusurların bulunduğu yer, yayılmayı da şekillendirir.
Gd katkılı CeO2 içeren dislokasyonların simülasyonu bu uzaysal etkileri ayırır. Ortalama %8 Gd fraksiyonunda, 1300 °C'deki dengeleme, dislokasyonların çevresinde zenginleştirilmiş ve tükenmiş bölgeler bıraktı. 900 °C'de takip edilen moleküler dinamikte, zenginleştirilmiş bölgeler daha fazla boşluğa sahipti ve yine de dislokasyonsuz kütleye göre daha yavaş yerel oksijen difüzyonu gösterirken, tükenmiş bölgeler, diğer şeylerin yanı sıra, boş yerlerin azlığı nedeniyle geride tutuldu. Karşılaştırma, toplu bir seramiğin ölçülen iletkenliği değil, yerel difüzyon katsayıları arasındadır.
Bu simülasyonda oksijen boşlukları zenginleştirilmiş bölgeleri nadiren terk ediyor ve tükenmiş bölgeleri nadiren geçiyordu; dislokasyonlardan oldukça uzaktaki bölgeler ise izotropik difüzyona yaklaşıyordu. Yüksek yerel boşluk sayısı ve hızlı uzun menzilli difüzyon iki farklı sorudur: İlki bir bölgedeki kusurları sayar, ikincisi ayrıca oksijen iyonlarının diğer bölgelere doğru hareket etmeye devam edip edemeyeceğini sorar.
Termoelektrikler sıcaklık farkını elektrik enerjisine dönüştürür ve elektrik iletkenliği tek başına bunu ne kadar iyi yaptıkları hakkında çok az şey söyler. Boyutsuz değer değeri ZT = S2σT/κ'dır; burada S, Seebeck katsayısıdır - birim sıcaklık farkı başına üretilen açık devre voltajı - T mutlak sıcaklık ve κ toplam termal iletkenliktir. Büyük bir S2σ elektrik çıkışına yardımcı olur, küçük bir κ ise içinden geçen ısıyı sınırlar; her ikisi de ZT'yi hareket ettirir.
Katkılama, taşıyıcı konsantrasyonunu ve bant yapısını değiştirir ve fonon saçılımını da değiştirir (bir fonon, kafes titreşiminin bir kuantumudur). Taşıyıcılar ve bant yapısı etkileri S ve σ üzerinde etkili olurken, fonon saçılması kafes boyunca taşınan ısı üzerinde etki gösterir. Bunların hiçbiri aynı şekilde hareket etmek zorunda değildir, dolayısıyla bir bileşimdeki düşük iletkenlik ZT'nin de düşüp düşmeyeceğini tek başına belirlemez.
Al- ve Sb-ortak katkılı SnTe konsantrasyon serisinde, ortak doping seviyesinin yükseltilmesi delik konsantrasyonunu ve hareketliliği ve bunlarla birlikte iletkenliği düşürürken Seebeck katsayısı da yükseldi. S'deki bu kazancın bir kısmı deliklerin kaybıyla, bir kısmı da elektronik durumlarda Al'ın yönlendirdiği değişikliklerden geliyor; AgBiTe2 ile alaşımlama daha sonra bantları daha da ileriye taşıdı ve tekrar S'ye dokundu. Bu serideki performans değişikliği yalnızca operatör numaralarına indirgenemez.
Bu bileşimsel değişiklikler aynı zamanda fononları dağıtan ve kafes termal iletkenliğini düşüren nokta kusurlarını ve dislokasyonları da beraberinde getirir. Değişen elektriksel aktarımla birlikte çalışan daha az ısı aktarımı, bazı katkılı numunelerin daha düşük iletkenliğe rağmen daha yüksek bir ZT'ye ulaşmasını sağlar. Burada rekabet eden şey yalnızca elektron akışı değil aynı zamanda ısı akışıdır.
Al:Sb oranı sabit tutulduğunda, aynı kağıtta AgBiTe2 alaşım fraksiyonunun %4'ten %6'ya alınması oda sıcaklığındaki Hall delik konsantrasyonunu düşürmeye devam etti, ancak orta sıcaklık aralığında %6'lık numune %4'lük numuneden daha düşük bir ZT'ye sahipti. Bu konsantrasyon serisindeki XRD, hiçbir safsızlık fazı bulamadı; dolayısıyla performans farkı, hiçbir yeni fazın net bir kırınım sinyali vermediği bir aralıkta zaten ortaya çıkmıştı.
İkisi arasındaki ZT boşluğu da sıcaklığa göre değişir; bu, daha iyi oranın bir sıcaklık penceresiyle birlikte geldiği anlamına gelir. Bu tür dar aralıklı malzemelerde yüksek sıcaklık aynı zamanda azınlık taşıyıcılarını da harekete geçirebilir, bipolar taşımayı güçlendirebilir ve hem Seebeck katsayısını hem de ısı akışını değiştirebilir; bant yapısı, taşıyıcı sayısı ve bunların saçılımı arasındaki denge de onunla birlikte değişir. Bir sıcaklıkta karşılığını veren bir taşıyıcı konsantrasyonunun diğer sıcaklıkta en yüksek ZT'yi vermesine gerek yoktur.
SAT NANO, Çin'deki en iyi nano malzeme tedarikçisidir; nitrür katkılı malzemeyi tedarik edebiliriz.nitrür katkılı tio2, nitrür katkılı karbon nanotüp, gümüş katkılı tio2 tozu. Herhangi bir sorunuz varsa lütfen sales03@satnano.com adresinden bizimle iletişime geçin.